Naar hoofdcontent van deze pagina
De pagina voorlezen met gebruik van ReadSpeaker

Toelichting XXX

Kunstwerk in Zuidtunnel bij NS station centrum

Met ruim 200.000 mozaïektegels heeft Milou van Ham waarschijnlijk de grootste merklap ooit op keramiek gemaakt. In opdracht van gemeente Houten en ProRail heeft Van Ham de Zuidtunnel bij het in 2011 opgeleverde NS station Houten Centrum voorzien van een kleurrijk ontwerp in kruissteken, waarin het heden en verleden van Houten is vastgelegd. Houten is hiermee een uniek kunstwerk rijker.

Kunstwerk XXX op de muur in de tunnel
Foto: Solke Pasveer

Kunstenaar

Milou van Ham werkt voornamelijk met woordverzamelingen. Haar werken in de openbare ruimte kenmerken zich door een optimale integratie van het kunstwerk in de omgeving waarin het staat. Zo ook bij XXX.

Merklap als inspiratiebron

Nadat Van Ham (eind 2009) de opdracht kreeg om een kunstwerk voor de Zuidtunnel te ontwerpen, is ze op onderzoek uitgegaan. Om meer te weten te komen over (de historie van) Houten bezocht ze archeologische werkgroep Leen de Keijzer. Daar werd de basis gelegd voor het concept en uiteindelijke ontwerp. Via patronen op keramische potten, vindplaats Houten, komt Van Ham op het idee om voor de wand onder het station een borduurpatroon te maken met kleine keramische tegels. Dat geeft de mogelijkheid om met tekst én beeld te werken, waarbij de opdrachtthema’s ‘cultuur, kleur, warm en verrassend’ als vanzelf bij elkaar komen. Merklappen met borduurpatronen zijn bijzonder en ambachtelijk. Vanaf de 17e eeuw was het alfabet, samen met religieuze en morele voorstellingen, een van de meest voorkomende patronen op merklappen. XXX is niet zomaar een merklappatroon geworden, Van Ham heeft dit oude ambacht nieuw leven ingeblazen en naar een hoger plan getild door in meerdere lagen patronen aan te brengen. Kijkend naar het honderdvijfentwintig vierkante meter beslaande kunstwerk is er veel te ontdekken. XXX is te vinden in de Zuidtunnel onder het spoor bij het NS station in het centrum.

Het ABC van Houten

Een merklap ontwerpen is minder eenvoudig dan het lijkt, is Van Ham tijdens het proces gebleken. Na zo’n half jaar is het ontwerp voor de tunnelwand klaar. XXX is opgebouwd uit vijf lagen. Een ervan bestaat uit Het ABC van Houten. Aan de randen van de wand zijn, van A tot en met Z, woorden verwerkt die verwijzen naar Houtense zaken. De zes rode cirkels zijn weergaven van plafondschilderingen in de NH-kerktoren in het oude dorp, die het christelijk kruis symboliseren. Deze schilderingen dateren uit de katholieke periode van de kerk en zijn aangebracht bij de bouw van de huidige toren tussen 1535 en 1564. Vijf korte rijmen geven weer wat er gebeurt als je een tunnel doorgaat; een ander rijm verwijst naar het fladder(kinder)festival in Houten en er is een haiku (een Japanse dichtvorm) van Van Ham: wat wakker je aan / ergens op een ijle plaats / stofgoud in mijn hart. In de achtergrond van het kunstwerk zijn subtiel, in een bepaalde hoek, vijf grote vlinders zichtbaar. De vlinder verwijst naar de plattegrond van Houten. De laag van blauwe ‘confetti’ toont kersen, peren (deze verwijzen naar de Houtense fruitteelthistorie), hartjes, vlinders, abstracte vormen en Houtense archeologische vondsten zoals een schoen, sleutels, spijkers, scharen, gespen, et cetera.

Werkwijze

Het kunstwerk is ongeveer 33 meter lang en 3,75 meter hoog en heeft een oppervlakte van ongeveer 125 vierkante meter. Er zijn circa 200.000 mozaïektegels van 23 x 23 millimeter gebruikt. Ongeveer de helft van de tegeltjes is voorzien van een kruissteekkruis in zestien verschillende kleuren. Het inbakken van de kruissteken is door MaatWerkTegels uit Utrecht verzorgd. Na het bakken zijn de tegeltjes door vijf medewerkers van Van Ham in twee weken tijd gesorteerd en weer als mozaïekmatjes, voorzien van locatiecodes, aangeleverd aan tegelzetbedrijf Wout’s uit Amsterdam, zij hebben ze in het vlak gelijmd.

Betekenis ABC

  • Amsterdam-Rijnkanaal
    Amsterdam-Rijnkanaal, kanaal in gemeente Houten, gegraven tussen 1934 en 1952, daarna nog tweemaal verbreed.
  • Bel respiro
    Stadse villa, Herenweg 33-35, Houten. In 1902 gebouwd naar een ontwerp van de Schalkwijkse architect E.G. Wentink als woning en notariskantoor voor notaris Immink.
  • Castellum 
    Naam voor een Romeins fort. Nu de naam van uitbreidingswijk en NS station Houten-Zuid.
  • Dorps 
    Gekoesterde uitstraling van Gemeente Houten.
  • Eiland 
    ‘t Eiland van Schalkwijk. Agrarisch ontginningsgebied begrensd door Lek, Amsterdam-Rijnkanaal en Lekkanaal. Dit gebied beslaat plusminus de zuidelijke helft van gemeente Houten.
  • Fiets 
    Veelgebruikt vervoersmiddel in gemeente Houten. Houten was Fietsstad in 2008.
  • ‘t Goy 
    Dorp in Gemeente Houten.
  • Haltna 
    Eerste vermelding van het dorp Houten daterend uit de negende eeuw.
  • Inundatie 
    Onderwaterzetting van land in het kader van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
  • Jong 
    Zo ervaren een (onbekend) aantal Houtenaren hun gemeente.
  • L. de Keijzer 
    Leen de Keijzer, voormalig ambtenaar en amateur archeoloog (1930-1995). De archeologie-werkgroep van de Historische Kring is naar hem vernoemd.
  • Leipeer 
    Boomsoort die verwijst naar hoogstamfruitteelt, ooit dé inkomstenbron van veel Houtenaren.
  • Mvh 2010 
    Initialen van kunstenaar Milou van Ham van XXX, ontworpen in het jaar 2010.
  • Nieuw Wulven 
    Het recreatiegebied van Houten. Een nieuw bos op de grens van Houten en Bunnik.
  • Oosterlaak 
    Slingerend riviertje in ‘t Goy dat tegenwoordig uitmond in de Rietplas en Oosterlaakplas in Houten-Zuid.
  • Populier 
    Veelvuldig in Houten voorkomende boomsoort.
  • Q 
    Er bestaat geen exemplarisch woord in Gemeente Houten dat begint met de Q. 
  • Rond(weg) 
    Het Rond is een straat, plein en winkelcentrum in het centrum van Houten. De Rondweg is een aaneengesloten autoweg die rondom Houten ligt.  
  • de Slinger 
    Straat in Houten. Hier bevinden zich  XXX en theater Aan de Slinger.
  • Tull en ‘t Waal 
    Dorp in het zuiden van de gemeente Houten dat tot 1962 een zelfstandige gemeente was.
  • Ufo 
    Bij de rotonde in Houten bij de oprit van Rijksweg 27 is door kunstenaar Martin Riebeek in 2003 een UFO landingsbaan aangelegd. 
  • Varsity 
    Jaarlijkse nationale universiteitswedstrijd voor alle studentenroeiverenigingen van Nederland op het Amsterdam-Rijnkanaal.
  • Wickenburgh 
    Landgoed uit 1300, gelegen aan de Wickenburghseweg in ‘t Goy.
  • X=140004,80 
    X-coördinaat (140004,7973) van het hart van XXX. Het gaat om de RD-coördinaten, RijksDriehoeknet. 
  • Y=449454,03 
    Y-coördinaat (449454,0267) van het hart van XXX. Het gaat om de RD-coördinaten, RijksDriehoeknet. 
  • Zeldzaam 
    Boerderij, Overeind 42-43, Schalkwijk. Bouwjaar 1861. Verwijst tevens naar de uniciteit van XXX.

Print Icoon printen