Naar hoofdcontent van deze pagina
De pagina voorlezen met gebruik van ReadSpeaker

Kunstwerken

Hieronder vindt u alle kunstwerken die door de gemeente Houten worden beheerd:

     

  1. De Romeinse Tijd
  2. Het Onzichtbare Kasteel
  3. Het Lichtpad
  4. De Sofa
  5. Paard met Haan
  6. De villa van Houten
  7. Vrouw aan de Hoogdijk
  8. Kerk 't Goy
  9. De Vrouwen van Wickenburgh
  10. De Steur
  11. De Brink
  12. De jongens van het fort
  13. De Mariakapel
  14. Waterlint
  15.  

1 De Romeinse Tijd

Locatie: Waterveste, Rondeel. Materiaal: brons

Op deze plek zijn bij een archeologische opgraving vier boerderijplattegronden gevonden uit de late ijzertijd (200 v. Chr.) tot de midden-Romeinse tijd (150 n. Chr.) met afvalkuilen, waterputten en bijgebouwtjes. Er is veel Romeins aardewerk aangetroffen. Waarschijnlijk hadden de bewoners intensieve (handels)betrekkingen met de Romeinen. Mogelijk werden hier paarden gefokt voor het Romeinse leger zoals te horen is in het geluidsfragment van de audiotour.

De Romeinse Tijd staat midden tussen de kantoren in het groen. Waar heeft de tijd meer betekenis dan tussen de bedrijven? De Romeinen gingen op een meer ontspannen en seizoensgebonden wijze met de tijd om. Ze namen gewoon de tijd die de zon op was en deelden die in 12 gelijke delen. In de zomer heb je hierdoor lange uren en in de winter korte. De schelp als gebruiksvorm was bekend in de Romeinse tijd en is hier gebruikt als zonnewijzer. Het licht valt door een kleine opening in de top in de holte van de schelp waar de Romeinse uurlijnen zijn aangegeven.

Het ontwikkelen van het object heeft veel onderzoek gevraagd en ondersteuning van Frans Maes, specialist op het gebied van zonnewijzers. De foto’s tonen de stadia van constructie naar object. De onthulling van het beeld was op 23 september 2010.

 

2 Het Onzichtbare Kasteel

Locatie: Vikingenpoort / hoek Wulfsedijk. Materiaal: cortenstaal en glas. 

Transparant en kwetsbaar staat Het Onzichtbare Kasteel in het groen. Zonlicht maakt een deel van het geheim zichtbaar in poëtische delen van de archiefteksten.
Kastelen met hun grondbezit symboliseren macht: de zeven vaandels aan de lantaarnpalen markeren het gebied rondom het kasteel.

Binnen de grens van de gemeente Houten hebben minstens twaalf kastelen gestaan, gebouwd tussen 1250 en 1350. Soms zijn alleen maar de grachten of omwalling bewaard gebleven. Van twee kastelen is zelfs niet bekend waar zij precies hebben gestaan.

Een hiervan is het kasteel of hofstede Tiellandt. Tiellandt betekent waarschijnlijk ’t eiland. Archiefstukken maken melding van een stuk land waarop een groot stenen gebouw had gestaan dat omgeven was door grachten. Het kasteel is vermoedelijk al in de 15e of 16e eeuw verwoest of gesloopt.

 

3 Het Lichtpad

Locatie: NH Kerk, Oude Dorp Houten. Materiaal: baksteen en rvs.

De Nederlands Hervormde kerk van Houten is een van de oudste kerken van het Kromme Rijngebied, daterend van vóór het jaar 863. Sindsdien is de kerk verschillende malen herbouwd en vergroot. De laatste grote wijziging was de bouw van de huidige toren tussen 1535 en 1564. Op 1 augustus 1674 waaide tijdens een orkaan de torenspits om waardoor een gedeelte van het kerkschip werd verwoest.

Met Het Lichtpad wordt een oud gebruik weer tot leven gewekt. Vroeger werden kerken met het koor naar het oosten gebouwd, de plek waar de zon opkomt. De ingang van de kerk was via de toren, zodat de bezoeker bij het betreden van de kerk naar het licht toeliep. Lopend langs het kerkmuurtje zie je de golvende beweging, waardoor de twee zijden van de muur asymmetrisch zijn.

4 De Sofa

Locatie: De Molen / kruising fietstunnel. Materiaal: beton en brons.

Bij de aanleg van de fietstunnel werd een grafsteen uit de eerste eeuw na Chr. gevonden. De steen toont het portret van een soldaat met de naam Tiberius, en de helft van een inscriptie. Het laat zien dat Tiberius en zijn familie niet onbemiddeld waren.

De grafsteen heeft een vaste plek in het Houtense gemeentehuis, maar is in bruikleen bij het Centraal Museum van Utrecht voor Cultuurschok!!, de vaste opstelling over de Romeinse geschiedenis van het museum.

Rusten op een Romeins rustbed in het groen? De Sofa biedt te midden van de kantoren een royale zitplaats aan pauzerende passanten van de Molenzoom. De Sofa herinnert aan het luxe leven in de Romeinse villa’s. In dit gebied zijn bij opgravingen resten van muurschilderingen en delen van een vloerverwarmingssysteem aangetroffen.

 

5 Paard met Haan

Locatie: Westrumspad / hoek Fluweelmos. Materiaal: cortenstaal en beton.

Midden in Houten Zuid staat het Paard met Haan. Rond 1150 leefden de mensen hier met hun dieren in één open ruimte. Slapen, eten, schuilen of het werpen van jongen hoorde allemaal bij het dagelijkse leven. Er was geen douche of kraan, enkel een vuur om je te warmen. Het gebied werd vooral gebruikt voor akkerbouw, de meeste boeren hadden ook wat vee.

Het vermoeden bestaat dat de bewoners van dit dorpje hebben meegewerkt aan de ontginning van de Schalkwijkse polder. Toen dat gebied bewoonbaar was, zijn zij er ook naartoe verhuisd.

Op die locatie zijn resten opgegraven van acht boerderijen uit de 12e en 13e eeuw. Op één van de boerenerven is het skelet van een paard gevonden, met naast het hoofd het skelet van een haan. Vermoedelijk was dit een grafgift.

6 De villa van Houten

Locatie: terrein aan de Hoogdijk (Terrein 14) – Schalkwijkseweg/Hoogdijk. Materiaal: staal en kunststof.

Ten zuiden van Houten, net buiten de Rondweg, bevindt zich het archeologische rijksmonument terrein 14. Het archeologische verhaal is daar opvallend vormgegeven door Jeroen Schipper Architecten uit Rotterdam. Binnen een stalen constructie is levensgroot de Villa van Houten te zien. Het is een reconstructie van de Romeinse villa zoals die stond in het Oude Dorp. Archeoloog Wouter Vos (Hazenberg Archeologie Leiden) heeft de plattegrond van deze villa gereconstrueerd. Op basis van die reconstructie is een maquette gemaakt. Ook op het terrein aan de Hoogdijk zijn sporen van een Romeins woonhuis gevonden.

Advertentie voor archeologie

Zoals een nieuwbouwlocatie wordt gepresenteerd door een bouwbord, zo adverteert deze archeologische vindplaats zichzelf met een groot pixelbord. Het bord bestaat uit 6500 zwarte en witte blokjes die horizontaal en verticaal verbonden zijn aan stalen kabels. Vanaf de weg zijn twee afbeeldingen te zien, ieder vanuit een andere richting. Een afbeelding van de villa verandert al rijdend in de tekst 'Hier wordt gewerkt aan geschiedenis, ondertussen vervliegt de tijd, onherroepelijk.' Het is een vrije vertaling van Vergilius, de Romeinse dichter. Hij leefde van 70 – 19 voor Chr. De gemeente Houten werkt aan het beleefbaar maken van de geschiedenis. Het moment van nu wordt vastgelegd voor de toekomst.

Het terrein aan de Hoogdijk is 11½ ha groot. Dat zijn ongeveer 19 voetbalvelden. De bodem draagt vele geheimen in zich. Onderzoek toonde sporen van fundamenten van een Romeinse villa. Bovendien zijn er tijdens een archeologisch onderzoek aan de westkant van het terrein in het jaar 2000 gebruiksvoorwerpen gevonden en zelfs het skelet van een twaalfjarig kind.

7 Vrouw aan de Hoogdijk

Locatie: 't Goy, Hoogdijk / manege. Materiaal: brons.

De Vrouw aan de Hoogdijk richt haar gezicht naar de zon. Hoe zou haar leven eruit hebben gezien? In de 7e eeuw moest je goed voor jezelf kunnen zorgen: geen supermarkt voor de boodschappen, geen dokter voor de pijn. Als beeld van haar geaard zijn en eenheid met de natuur staan beide voeten stevig op de grond.

Het beeld is geïnspireerd op de vondst van het graf van de vrouw die hier in de 7e eeuw is begraven. Ze had grafgiften meegekregen: een kralensnoer, een spinklosje en een grote bronzen gesp. Waarschijnlijk liggen in de omgeving meer graven en werd het terrein gebruikt als grafveld van het dorpje Westrum dat hier vlakbij heeft gelegen.

8 Kerk 't Goy

Locatie: weide achter Groenedijkje 1 + 3. Materiaal: staal.

De kerk is vol geluiden en geheimen. Het geluidsfragment van de audiotour leidt als vanzelf naar de Kerk 't Goy.

In de middeleeuwen was de kerk onderdeel van de strijd om de macht. Als uitdrukking van die macht werden onder andere de diensten in het Latijn gehouden. Die taal werd door de gewone mensen niet begrepen. Het object staat ook symbool voor de veranderende functie van de kerk in de maatschappij. Van letterlijke schuilplaats in tijden van gevaar naar een transparante plek van bezinning.

Zelfs de locatie lijkt geheim, verscholen in een weide staan de stalen contouren van de kerk trots op de toren. De basis is opgeheven naar de hemel, de plattegrond tekent zich helder af. De kerk staat op haar kop alsof de hele kerk nog onder de grond zit. Op de plek van het object stond vroeger de Hervormde Kerk, die in verval raakte en uiteindelijk begin 19e eeuw is gesloopt.

9 De Vrouwen van Wickenburgh

Locatie: Landgoed Wickenburgh, ’t Goy. Materiaal: cortenstaal.

Het portret is gebaseerd op een familiefoto uit 1901. De Vrouwen van Wickenburgh toont een moeder met haar drie dochters. Het gezin bestond verder uit een vader en vier zoons. Zij woonden op het landgoed waar het werk gedaan werd door allerlei personeel. Er waren twee tuinmannen, een koetsier en drie of vier meiden voor huishoudelijk werk en het koken.

De kinderen konden spelen en varen op de vijver maar moesten zich verder netjes gedragen, een boek lezen of handwerken.De kleding was ook niet geschikt om in bomen te klimmen en wilde spelletjes te doen. De kinderen van de boeren in de omgeving mochten dat wel. Het lijken twee werelden.

De geschiedenis van het huis Wickenburgh gaat terug naar 1300. Vanaf 1741 tot heden is het landgoed privébezit van de familie Wttewaall. De hofstede met gracht ontwikkelde zich tot buitenplaats met fraaie tuinaanleg in Engelse landschapsstijl en de markante duiventoren.

10 De Steur

Locatie: Marckenburgsepad, Schalkwijk. Materiaal: brons.

Het beeld van de Steur herinnert aan de negen weken durende belegering van kasteel Marckenburg door bisschop Jan van Arkel in 1353. Het verhaal gaat dat de bisschop een vis, een steur, liet aanvoeren en die luid boerend opat voor de ogen van de hongerige bewoners van het kasteel.

Marckenburg betekent versterking van de grenslanden van het nabijgelegen kasteel Ten Goye. Het rechthoekige kasteel was gebouwd op een grondplan van ongeveer 28,5 x 20 meter.

Na de belegering liet de Utrechtse bisschop het kasteel slopen waarbij de muren werden omgetrokken zodat zij in de gracht vielen. Bij archeologisch onderzoek in 1990 zijn grote delen van dit muurwerk teruggevonden.

11 De Brink

Locatie: de Brink, Schalkwijk.

De locatie heeft geen speciaal object gekregen. De bewoners hebben met Marijn te Kolsté intensief gesproken en gekeken naar het ontwerp van een object voor de Brink. Samen zijn zij tot de conclusie gekomen dat de plek een zodanig grote waarde in zich heeft dat er behalve een verhaal niets aan toegevoegd hoeft te worden.

Er is wel een informatiebord dat het persoonlijke verhaal vertelt van Wychart, 12 jaar, anno 1773. Door het verhaal kan iedereen stilstaan in het heden en zich een beeld vormen van de tijd en de plaats van het verleden.

De Brink is ontstaan rond de bouw van de kerk van Schalkwijk in de 12e eeuw. Rond het plein voor de kerk (de Brink) ontstond bebouwing, waardoor de Brink zich tot dorpscentrum ontwikkelde.

12 De jongens van het fort

Locatie: Lekdijk & Gedekte Gemeenschapsweg. Materiaal: brons

De Nieuwe Hollandse Waterlinie was een verdedigingslinie die de vijand moest tegenhouden door het onder water zetten van land: inundatie. Inundatie betekent letterlijk het onder water zetten van een gebied. Opplaatsen waar dat niet mogelijk was, werden versterkingen (forten) gebouwd van waaruit de vijand kon worden beschoten.

Fort Honswijk werd tussen 1841 en 1848 gebouwd. Het Inundatiekanaal en de Gedekte Gemeenschapsweg dateren uit 1871.

Maar wie kent het verhaal van De jongens van het fort? Zij verlieten hun families, woonden en werkten vaak jarenlang op het fort. Het was er nat en koud. Verscholen en vaak verloren staan nu acht van hun portretten tussen het groen.

13 De Mariakapel

Locatie: Lekdijk t.h.v. nr 62A /Fort Honswijk

De Mariakapel staat in de bocht aan de dijk aan de oostkant van het fort. De kapel als restvorm van de kerk die hier stond. Hoe zou het zijn als Maria anno nu leefde? Wetend dat zij nieuw leven draagt als verbinding tussen hemel en aarde? De vergulde aureool, de ronde aardecirkel en de vergulde ronding van haar buik vormen samen drie cirkels als beeld van de heilige drie-eenheid.

Maria staat op de plaats waar in de 12e eeuw het dorpje Tull heeft gelegen. Pas aan het eind van de veertiende eeuw krijgt het de naam Honswijk. In de 12e eeuw werd hier een kerk gebouwd waaromheen zich een klein dorpje ontwikkelde dat nooit groter is geweest dan een kerk, enkele huizen en een school. De kerk was al sinds het eind van de zeventiende eeuw vervallen tot ruïne, slechts de toren en een zijkapel stonden nog overeind. Rond 1840 werden ook deze gesloopt bij de bouw van fort Honswijk. Het dorpje volgde.

Maria staat symbool voor het feit dat al onze oude kerken (van vóór 1580) in oorsprong katholieke kerken waren.

14 Waterlint

Locatie: Kaaidijk t.h.v. nr 11, Schalkwijk

Wie kan zich indenken dat hele families meewerkten aan het graven van de Schalkwijkse Wetering? Wij hebben nu nog steeds droge voeten door hun arbeid. Waar wij niet zo bij stilstaan is dat grootouders, ouders en kinderen vaak levenslang bezig waren met het graven, dag in dag uit. Rond 1130 was dat heel normaal. Kinderen werkten even hard als hun ouders. Het informatiebord en het geluidsfragment vertellen iets over het meisje dat moest graven aan de wetering.

Als eerbetoon voor al dit handwerk staan hier vijf bronzen handen als een kostbaar gebaar van respect. De glazen stenen schitteren als een Waterlint in het landschap.

De ontginning van de Schalkwijkse polder nam vermoedelijk wel een halve eeuw in beslag. De Schalkwijkse Wetering, een watergang met een kade aan weerskanten, werd met de hand uitgegraven. Deze kades functioneerden als ontsluitingswegen voor de boerderijen. Ook de sloten tussen de landerijen moesten met de hand worden gegraven. Het land werd ontdaan van bomen en stuiken, geploegd en ingezaaid. Tenslotte werden er langs de wetering boerderijen gebouwd.

Het viel niet mee om de betonnen heipalen te slaan die nodig waren voor het plaatsen van de handen: de heimachine gleed bijna in het water.

 

Print Icoon printen